Canonvenster 24: Eise Eisinga
Leer en onthoud met 15 compacte kaarten de kern van canonvenster 24. Onderdeel van de collectie De Canon van Nederland.
Eise Eisinga (1744–1828) was een Friese wolkammer en amateurgeleerde die in zijn woonkamer een werkend planetarium bouwde.
Achterkant
Hij verdiende zijn brood als wolkammer en ondernemer, maar bestudeerde in zijn vrije tijd wiskunde en sterrenkunde.
Achterkant
Hij geloofde dat kennis, logisch denken en onderwijs mensen konden helpen de wereld beter te begrijpen.
Achterkant
Dominee Eelco Alta voorspelde dat een samenstand van planeten en de maan de aarde uit haar baan kon trekken, wat paniek veroorzaakte.
Achterkant
Hij wilde zichtbaar maken hoe het zonnestelsel werkelijk werkt en zo laten zien dat de voorspelde ramp niet kon gebeuren.
Achterkant
Hij bouwde het aan het plafond van de woonkamer van zijn huis in Franeker.
Achterkant
Eisinga werkte van 1774 tot 1781: zeven jaar lang.
Achterkant
Het is een schaalmodel waarin de toen bekende planeten rond de zon bewegen.
Achterkant
Een slingeruurwerk en negen gewichten brengen het ingewikkelde raderwerk in beweging.
Achterkant
Duizenden met de hand gesmede spijkers vormen de tanden van houten raderen; het systeem telt ongeveer 5.934 spijkers.
Achterkant
Nee. De omlooptijden kloppen: Mercurius doet ongeveer 88 dagen over een ronde, de aarde een jaar en Saturnus ruim 29 jaar.
Achterkant
Hij sloot zich aan bij de patriotten, die zich keerden tegen stadhouder Willem V en meer burgerinvloed wilden.
Achterkant
In 1787 vluchtte hij naar Duitsland. Later werd hij vijf jaar uit Friesland verbannen.
Achterkant
Koning Willem I kocht het in 1818 voor het Rijk; later kwam het in handen van de gemeente Franeker.
Achterkant
Het is het oudste nog werkende planetarium ter wereld. Eisinga liet nauwkeurige instructies na, onder meer voor het bijstellen in schrikkeljaren.
Achterkant