3. Sociale veiligheid en vertrouwen: de basis om te leren

Wat betekent sociale veiligheid?

Sociale veiligheid betekent beschermd zijn tegen vernedering, bedreiging, uitsluiting en geweld in de groep.

Wat betekent psychologische veiligheid?

Psychologische veiligheid betekent dat leerlingen vragen, ideeën en fouten durven tonen zonder angst voor afwijzing of gezichtsverlies.

Hoe draagt voorspelbaarheid bij aan veiligheid?

Voorspelbaarheid verlaagt onzekerheid: vaste routines, heldere reacties en vooraf bekende grenzen maken de omgeving veiliger.

Hoe bouw je een foutvriendelijk klimaat?

Een foutvriendelijk klimaat ontstaat wanneer fouten als informatie worden gebruikt en niet als bewijs van domheid of onwil.

Hoe modelleer je als leerkracht kwetsbaarheid?

De leerkracht modelleert kwetsbaarheid door eigen kleine fouten rustig te erkennen en te laten zien hoe je ze herstelt.

Wat leg je uit over vertrouwelijkheid en veiligheid?

Beloof nooit absolute geheimhouding. Leg uit dat je hulp moet inschakelen wanneer iemands veiligheid in gevaar is.

Hoe reageer je op signalen van onveiligheid?

Reageer op signalen van onveiligheid snel, rustig en zichtbaar; uitstel kan door de groep als toestemming worden gelezen.

Hoe kunnen leerlingen zorgen laagdrempelig melden?

Bied naast open gesprek ook laagdrempelige of vertrouwelijke manieren om zorgen te melden.

Waarom is bemiddeling bij een machtsverschil vaak onvoldoende?

Bij een machtsverschil is 'praat het samen uit' vaak onvoldoende; bescherming en volwassen regie gaan dan vóór bemiddeling.

Wat betekent rechtvaardig handelen?

Rechtvaardig handelen is niet altijd iedereen hetzelfde geven, maar wel beslissingen uitlegbaar, zorgvuldig en zonder willekeur nemen.

Hoe helpt een kalme volwassen reactie de groep?

Een kalme volwassen reactie helpt leerlingen reguleren en voorkomt dat spanning wordt vergroot door stemvolume, sarcasme of publieke strijd.

Hoe corrigeer je gedrag zonder iemands waardigheid aan te tasten?

Corrigeer gedrag zonder de waardigheid van de leerling aan te tasten: wees specifiek over de handeling, niet veroordelend over de persoon.

Welke zogenaamde grapjes horen niet in een veilige groep?

Maak duidelijk dat lachen om fouten, kleinerende bijnamen en 'grapjes' die iemand raken niet bij de groepsnorm horen.

Op welke momenten en plekken moet je extra op veiligheid letten?

Let op plekken en momenten met minder toezicht, zoals gangen, pauzes, kleedruimtes, vervoer en in online groepschats.

Wanneer volg je schoolafspraken en meldroutes?

Volg schoolafspraken en meldroutes wanneer veiligheid, mishandeling, discriminatie of grensoverschrijding speelt.

Waarom leer je leerlingen emoties en behoeften benoemen?

Leer leerlingen emoties en behoeften benoemen; taal maakt het makkelijker om hulp te vragen vóór spanning escaleert.

Hoe herstel je beschadigd vertrouwen?

Herstel vertrouwen met concrete daden, niet alleen met excuses: afspraken nakomen, schade herstellen en opnieuw checken.

Hoe kan leerlingstem de veiligheid versterken?

Leerlingstem versterkt veiligheid wanneer leerlingen invloed hebben op werkbare afspraken en serieus antwoord krijgen op signalen.

Waarom horen veiligheid en hoge verwachtingen bij elkaar?

Veiligheid en hoge verwachtingen horen samen: beschermen betekent niet dat je leerlingen kansen, uitdaging of verantwoordelijkheid ontneemt.

Waarom bewijzen weinig meldingen niet dat een groep veilig is?

Meet veiligheid niet alleen aan weinig meldingen; weinig meldingen kan ook betekenen dat leerlingen geen vertrouwen hebben in de reactie.