09 · Spelen met de betekenis van woorden

Wat is letterlijk taalgebruik?

De woorden bedoelen wat ze direct zeggen. Bij ‘De doos is zwaar’ kan het echt gaan om een doos die veel weegt.

Wat is figuurlijk taalgebruik?

Woorden bedoelen meer of iets anders dan hun letterlijke betekenis. ‘Een berg huiswerk’ betekent bijvoorbeeld heel veel huiswerk.

‘Zijn kamer is een zwijnenstal.’ Wat wordt meestal bedoeld?

Dat zijn kamer erg vies of rommelig is, niet dat er echt zwijnen wonen. De zin gebruikt een beeld.

Hoe bepaal je of woorden letterlijk of figuurlijk bedoeld zijn?

Lees wat eromheen staat en kijk wat past bij de situatie. Dezelfde woorden kunnen in een andere tekst iets anders betekenen.

Wat is een vergelijking in beeldend taalgebruik?

Twee dingen worden naast elkaar gezet, vaak met ‘als’ of ‘zoals’: ‘Ze rent als de wind’ benadrukt haar snelheid.

‘Haar stem is zo zacht als fluweel.’ Wat wordt vergeleken?

Haar stem en fluweel. De overeenkomst is zachtheid; je kunt een stem natuurlijk niet als stof aanraken.

Is iedere zin met ‘als’ een beeldende vergelijking?

Nee. ‘Als het regent, blijf ik thuis’ geeft een voorwaarde. Er worden geen twee dingen vergeleken.

Wat is een metafoor, zoals ‘Hij is een wandelende encyclopedie’?

Beeldspraak waarbij je iets benoemt als iets anders. Hier wordt bedoeld dat hij heel veel weet, niet dat hij een boek is.

‘De zon lacht ons toe.’ Wat is hier figuurlijk?

De zon krijgt menselijk gedrag: lachen. Zo'n vorm van beeldspraak heet personificatie en kan een vrolijk beeld oproepen.

‘De wind fluistert tussen de bomen.’ Waarom is dit personificatie?

Fluisteren is menselijk gedrag dat aan de wind wordt gegeven. Het roept bijvoorbeeld het beeld van zacht geruis op.

Wat is een overdrijving in taal?

Iets wordt groter of sterker gezegd dan het echt is, zoals ‘Ik wacht al honderd jaar’ voor heel lang wachten.

‘Ik heb een zee van tijd.’ Wat betekent dit beeld?

Dat iemand heel veel tijd heeft. De grote hoeveelheid water van een zee wordt gebruikt als beeld voor veel tijd.

Kan beeldend taalgebruik in poëzie, proza én drama staan?

Ja. In alle drie kunnen beelden, vergelijkingen en overdrijvingen voorkomen. Ze zijn niet alleen voor gedichten.

Hoe leg je het effect van een beeld uit zonder te gokken?

Noem de woorden, leg uit wat ze in deze situatie betekenen en vertel welk beeld ze bij jou oproepen.

Hoe leg je figuurlijk taalgebruik uit in een gelezen tekst?

‘Er staat … . Letterlijk zou dat … zijn. Hier betekent het …, want … .’ Gebruik de situatie in de tekst als aanwijzing.