08 · Proza lezen en drama spelen

Wat doet een verteller in proza?

De verteller vertelt wat er gebeurt en kan beschrijven wat iemand ziet, denkt of voelt. De schrijver maakt die vertelstem.

Is de verteller altijd de schrijver zelf?

Nee. De schrijver kan een verzonnen ‘ik’ of andere vertelstem gebruiken. Wat de verteller zegt, is niet automatisch echt gebeurd.

Waaraan herken je een ik-verteller?

Een ‘ik’ vertelt het verhaal, bijvoorbeeld: ‘Ik verstopte de sleutel.’ Die ik kan zelf een personage zijn.

Wat is een dialoog?

Een gesprek tussen personages. Een dialoog kan zowel in proza als in een dramatekst voorkomen.

Wat doet een beschrijving in proza?

Die laat je bijvoorbeeld een plek, uiterlijk of handeling voorstellen. Je leest meer dan alleen gesproken woorden.

Wat staat er bij een rol in een dramatekst?

Welke woorden het personage zegt, vaak met de rolnaam ervoor. Aanwijzingen kunnen vertellen wat het personage doet.

Wat is een regieaanwijzing?

Een aanwijzing in een dramatekst voor het spelen, zoals ‘fluistert’ of ‘loopt naar de deur’. Die wordt meestal niet uitgesproken.

‘MO: (fluistert) Ik heb de sleutel.’ Wat spreekt de speler uit?

‘Ik heb de sleutel.’ De rolnaam en ‘fluistert’ helpen bij het spelen en horen hier niet bij de gesproken woorden.

Wat is een scène?

Een samenhangend stukje van een toneelstuk, meestal rond één situatie. Ook in een prozaverhaal kun je scènes onderscheiden.

Hoe kun je een gedachte uit proza in drama laten merken?

Bijvoorbeeld door woorden, gezicht of houding van een speler. Kies wat past; niet elke gedachte hoeft hardop gezegd te worden.

‘Noor was zenuwachtig en keek naar de deur.’ Hoe maak je daarvan een speelopdracht?

Bijvoorbeeld: ‘NOOR: (friemelt aan haar mouw en kijkt naar de deur) Zou hij komen?’ Zo maak je haar onrust zichtbaar en hoorbaar.

Hoe kun je een dramaregel omzetten in proza?

Bij ‘BO: (roept) Wacht!’ kun je schrijven: ‘Bo riep dat ze moesten wachten.’ Een verteller vertelt dan wat Bo doet.

Heeft een dramatekst nooit een verteller?

Een dramatekst kan wel een vertellersrol hebben. Rollen en speelbedoeling blijven belangrijke aanwijzingen.

Hoe kan dezelfde gebeurtenis in proza en drama verschillen?

Proza kan gedachten beschrijven. Drama laat veel zien of horen via spel en dialoog. Dezelfde gebeurtenis kan in beide vormen.

Hoe vergelijk je een prozascène en een dramascène?

Zoek dezelfde gebeurtenis. Wijs daarna verteller, beschrijvingen, gesproken tekst en speelopdrachten aan waar die voorkomen.