06. Vergelijken en causaliteit

Wat is een causale claim?

Een claim dat verandering in de ene factor verandering in een andere factor teweegbrengt.

Wat is het contrafeitelijke idee?

Je wilt weten wat voor dezelfde eenheid mét en zonder de aanpak zou gebeuren; daarom is een geloofwaardige vergelijking nodig.

Waarom is een controlegroep belangrijk?

Deze benadert wat met de interventiegroep zou zijn gebeurd zonder de aanpak.

Wat is het verschil tussen willekeurige selectie en toewijzing?

Selectie ondersteunt representativiteit; toewijzing ondersteunt vergelijkbaarheid en causale conclusies.

Wat is baseline-equivalentie?

Groepen zijn vóór de interventie vergelijkbaar op relevante kenmerken en beginscores.

Wat is een confounder?

Een derde factor die samenhangt met zowel de onderzochte factor als de uitkomst.

Hoe bedreigt selectiebias causaliteit?

Bestaande verschillen tussen de gekozen groepen kunnen de uitkomst verklaren.

Wat is regressie naar het gemiddelde?

Uitzonderlijke scores zijn bij een volgende meting vaak minder extreem, ook zonder interventie.

Wat is rijping?

Deelnemers veranderen vanzelf door leeftijd, ervaring of ontwikkeling.

Wat is een geschiedenis-effect?

Een externe gebeurtenis tijdens het onderzoek beïnvloedt de uitkomst.

Wat is een testeffect?

Een eerdere meting beïnvloedt een latere meting door herkenning, oefening of aandacht.

Wat is een verwachtingseffect?

Gedrag of beoordeling verandert doordat betrokkenen weten of hopen welke aanpak werkt.

Wat is contaminatie?

De controlegroep krijgt delen van de interventie mee, waardoor het contrast kleiner wordt.

Wat is implementatiefideliteit?

De mate waarin de aanpak is uitgevoerd met de bedoelde inhoud, duur en kwaliteit.

Waarom is differentiële uitval gevaarlijk?

Als condities verschillende soorten deelnemers verliezen, zijn groepen mogelijk niet langer vergelijkbaar.

Wat is blindering?

Betrokkenen weten waar mogelijk niet welke conditie iemand kreeg, zodat verwachtingen minder invloed hebben.

Wat is intention-to-treatanalyse?

Deelnemers blijven geanalyseerd in hun oorspronkelijk toegewezen groep.

Wat is een mediator?

Een tussenschakel waardoor een aanpak mogelijk effect heeft.

Wat is het verschil tussen interne en externe validiteit?

Intern gaat over het causale effect in de studie; extern over toepasbaarheid elders.

Welke causaliteitscheck gebruik je?

Controleer tijdsvolgorde, vergelijking, toewijzing, beginscores, uitval, uitvoering, meting en alternatieve verklaringen.