Kerndoel 24 · Wegwijs in de digitale wereld

01 · Herken gevaar online — 15 kaartjes · uitgewerkt

Digitale systemen en data; phishing; nepprijzen; haast en geheimhouding; verdachte links, downloads en bijlagen; onbekenden in games; misleidende profielen; onveilige wifi; cameragebruik; nepwaarschuwingen; gegevensdiefstal; hulp vragen.

02 · Bescherm je apparaat en account — 15 kaartjes · uitgewerkt

Sterke lange wachtzinnen, een eigen wachtwoord per account, wachtwoordmanager met hulp, extra inlogstap, codes geheimhouden, updates, schermslot, uitloggen, veilige downloads, apprechten, back-ups en handelen bij een gehackt account.

03 · Wat blijft privé? — 15 kaartjes · uitgewerkt

Persoonsgegevens herkennen: naam, adres, school, geboortedatum, locatie en foto's. Privacy, gegevens verzamelen, cookies, apprechten, privacyinstellingen, openbare en besloten groepen, gegevens beperken en hulp bij verwijderen.

04 · Eerst denken, dan delen — 15 kaartjes · uitgewerkt

Eigen en andermans gegevens, foto's, video's en berichten delen; toestemming vragen en respecteren; publiek kiezen; doorsturen en schermafbeeldingen; digitale sporen; blijvende kopieën; afwegen van nut en risico; delen na twijfel of spijt.

05 · Wat doe je als het misgaat? — 15 kaartjes · uitgewerkt

Omgaan met enge, gewelddadige of seksuele beelden, pesten, ongewenst contact en bedreiging. Stoppen, wegklikken, niet doorsturen, blokkeren, melden, een vertrouwde volwassene zoeken en samen veilig bewijs bewaren. Hulp vragen mag altijd.

Doe-opdracht met begeleiding: Oefen met verzonnen berichten: herken het risico, kies een veilige stap en wijs aan wie kan helpen. Controleer samen het schermslot en apprechten. Bespreek een foto die je wel of niet zou delen en leg je keuze uit.

06 · Vriendelijk en eerlijk online — 15 kaartjes · uitgewerkt

Respectvol chatten en gamen; toon en misverstanden; grenzen en toestemming; groepsregels; verschillen respecteren; buitensluiten en pesten; opkomen voor anderen; ruzie herstellen; eerlijk zijn en de maker noemen bij hergebruik.

07 · Wie stuurt jouw aandacht? — 15 kaartjes · uitgewerkt

Invloed van filmpjes, games, reclame, influencers, likes, meldingen en aanbevelingen. Een algoritme eenvoudig uitleggen, herkennen waarom je iets ziet, feiten en meningen onderscheiden, twijfel controleren, groepsdruk en eigen keuzes bespreken.

08 · Fijn en gezond met schermen — 15 kaartjes · uitgewerkt

Lichamelijke en mentale signalen: houding, ogen, bewegen, geluid, slaap, spanning en vergelijken. Pauzes, afwisseling, meldingen, fijne en nare gevoelens, persoonlijke afspraken en kiezen wanneer je stopt of hulp vraagt.

09 · Wie ben jij online? — 15 kaartjes · uitgewerkt

Profiel, gebruikersnaam, avatar en online identiteit; wat je zelf laat zien en wat anderen over je plaatsen; digitale sporen; mooi gemaakte beelden; echt en gespeeld gedrag; invloed op je zelfbeeld; veilig en eerlijk jezelf zijn.

10 · Wat wil jij ontdekken en maken? — 15 kaartjes · uitgewerkt

Eigen interesse in digitale techniek en media verkennen: programmeren, ontwerpen, foto's, muziek, video's, games, robots en AI. Kiezen, uitproberen, samenwerken, hulp zoeken, op je ervaring terugkijken en een volgende leerstap kiezen.

Doe-opdracht met begeleiding: Speel een chatgesprek na en herstel een misverstand. Houd een dag bij hoe je je voelt bij schermgebruik en kies een passende afspraak. Bespreek je profiel met verzonnen gegevens en probeer een digitale maakactiviteit.

11 · Mensen en techniek veranderen elkaar — 15 kaartjes · uitgewerkt

Mensen ontwerpen techniek voor wensen en problemen; keuzes van makers en gebruikers sturen ontwikkelingen. Techniek verandert leren, werken, reizen en contact. Oud en nieuw vergelijken; onverwachte gevolgen; verbeteringen voorstellen.

12 · Iedereen kan meedoen — 15 kaartjes · uitgewerkt

Digitale contacten, samen leren, steun en sociaal welzijn. Meedoen met een beperking, voorlezen, ondertiteling en toegankelijke bediening; verschillen in geld, apparaten, internet en vaardigheden; uitsluiting herkennen en oplossingen bedenken.

13 · Slimme techniek in jouw buurt — 15 kaartjes · uitgewerkt

Kansen en risico's van camera's, sensoren, slimme deurbellen, schoolapps, robots en AI. Nut, privacy, veiligheid, fouten, afhankelijkheid en menselijk toezicht afwegen; wie heeft voordeel of nadeel; een keuze met redenen uitleggen.

14 · Digitaal en de natuur — 15 kaartjes · uitgewerkt

Grondstoffen, mijnbouw, productie, energie, datacenters, watergebruik, vervoer en elektronisch afval. Langer gebruiken, repareren, hergebruiken en inleveren. Ook kansen: natuur meten, energie besparen en minder reizen; effecten afwegen.

Doe-opdracht met begeleiding: Onderzoek een digitaal apparaat op school of in de buurt. Benoem wie het maakt, wie er voordeel of nadeel van heeft, wie niet kan meedoen en wat het effect op de natuur is. Bedenk samen een verbetering.

15 · Artificiële intelligentie — 15 kaartjes · uitgewerkt

AI herkennen; leren van voorbeelden; eenzijdige gegevens en oneerlijke uitkomsten; generatieve AI; duidelijke prompts; fouten en bronnen controleren; persoonsgegevens beschermen; nepbeelden en stemmen; chatbots en menselijk contact; eerlijk schoolwerk; toegankelijkheid; gevolgen voor de natuur; menselijke verantwoordelijkheid.

Doe-opdracht met begeleiding: Bedenk eerst zelf drie titels voor een verhaal. Laat daarna, als de gekozen tool geschikt en toegestaan is, samen met een begeleider AI titels bedenken. Gebruik verzonnen gegevens. Vergelijk de ideeën, leg je keuze uit en vertel welke hulp AI gaf. Controleer samen ook één feitelijk AI-antwoord met een betrouwbaar boek of een andere betrouwbare bron.

Voor de begeleider: dit deck hoort bij 24C en sluit ook aan bij veilig gebruik (24A) en bewuste keuzes (24B). Houd rekening met de gebruiksvoorwaarden en afspraken van school; een eigen AI-account is niet nodig om de kaartjes te oefenen.

Achtergrond voor de begeleider: UNICEF · AI for children en UNESCO · Guidance for generative AI in education and research.