05 · Waar en wanneer speelt het verhaal?

Wat is de plaats van een verhaal?

Waar de gebeurtenissen zich afspelen, zoals een bos, huis, stad of verzonnen planeet. Er kunnen meerdere plaatsen zijn.

Wat bedoelen we met de tijd waarin een verhaal speelt?

Wanneer het gebeurt, zoals vroeger, nu of in de toekomst. Ook seizoen, dagdeel of jaartal kan belangrijk zijn.

Wat zijn de omstandigheden van een verhaal?

De situatie waarin personages leven of handelen, zoals storm, oorlog, armoede, ziekte of een feest.

Hoe ontdek je waar een verhaal speelt als er geen plaatsnaam staat?

Zoek aanwijzingen in gebouwen, geluiden, natuur of handelingen. Vertel wat je zeker weet en wat je vermoedt.

‘Golven sloegen tegen de boot; boven haar schreeuwden meeuwen.’ Waar is ze waarschijnlijk?

Op het water, waarschijnlijk bij zee. De boot, golven en meeuwen zijn aanwijzingen; de precieze plek weten we niet.

‘Hij stak een kaars aan; buiten ratelde een paardenkoets.’ Bewijst dit dat het vroeger speelt?

Het zijn aanwijzingen, maar geen bewijs. Kaarsen en koetsen bestaan ook nu. Zoek meer informatie over de tijd.

‘In 2120 reed hun taxi zonder bestuurder over Mars.’ Welke tijd en plaats worden genoemd?

De tijd is het jaar 2120, dus de toekomst vanuit nu. De plaats is Mars, in deze verzonnen verhaalwereld.

Hoe herken je het dagdeel of seizoen in een verhaal?

Let op woorden als ‘dageraad’, ‘middernacht’ of ‘herfst’. Ook donkerte en vallende bladeren kunnen aanwijzingen zijn.

Wat is het verschil tussen wanneer het speelt en hoelang het duurt?

‘In de winter’ zegt wanneer. ‘Drie dagen’ zegt hoelang de gebeurtenissen duren. Zoek voor beide aparte aanwijzingen.

Kan een verhaal zich op een onmogelijke plaats afspelen?

Ja. In een fantasieverhaal kan een school op een wolk staan. Beschrijf de verhaalwereld zoals de tekst die laat zien.

Hoe kan de plaats invloed hebben op wat er gebeurt?

Op een onbewoond eiland is hulp misschien ver weg. De plek kan kansen geven of een probleem moeilijker maken.

‘Door de sneeuw kon de dokter het dorp niet bereiken.’ Welke omstandigheid beïnvloedt het verhaal?

De sneeuw belemmert de reis. Het weer heeft hier een gevolg voor wat de dokter en de dorpelingen kunnen doen.

Hoe kan een schrijver met de omgeving sfeer oproepen?

Woorden over een lege, donkere straat kunnen iets dreigends oproepen. Wijs aan welke details dat in de tekst doen.

Zijn sfeer en plaats hetzelfde?

Nee. Een plaats is waar het gebeurt; sfeer is de indruk of het gevoel dat wordt opgeroepen. Hetzelfde huis kan gezellig of eng lijken.

Hoe beschrijf je de verhaalomgeving met tekstaanwijzingen?

Noem waar, wanneer en onder welke omstandigheden het speelt. Geef aanwijzingen en leg uit wat de omgeving voor het verhaal doet.